Psychodeliki i Śmierć: Jak psylocybina Pomaga Pacjentom Terminalnym Odnaleźć Spokój
Kuba Kruszyna
kuba.kruszyn4@gmail.com
Świadomość własnej śmiertelności może prowadzić do głębokiego cierpienia psychicznego, szczególnie u osób znajdujących się w końcowym etapie życia. Lęk przed śmiercią, utrata poczucia sensu i egzystencjalny kryzys często towarzyszą pacjentom terminalnym, znacząco obniżając ich jakość życia. Niniejszy artykuł opisuje potencjał doświadczeń duchowych pod wpływem subst@ncji psych0delicznych dla poprawy dobrostanu psychicznego osób znajdujących się w końcowym etapie swojego życia.
Laurie Brooks, mieszkanka Abbotsford w Kolumbii Brytyjskiej, została po raz drugi zdiagnozowana z rakiem okrężnicy w 2019 roku. Po wcześniejszych operacjach i chemioterapii usłyszała, że pozostało jej od sześciu miesięcy do roku życia. W obliczu tej diagnozy zmagała się z intensywnym lękiem, depresją i poczuciem winy wobec swojej rodziny. Jak sama wspominała, czuła się „uwięziona” w roli żony, matki i pacjentki onkologicznej, tracąc kontakt z własnym „ja” (Lalonde, 2022).
Z pomocą organizacji TheraPsil, Brooks uzyskała specjalne zezwolenie od kanadyjskiego Ministerstwa Zdrowia na terapeutyczne użycie psylocybiny. Przed pierwszą sesją odbyła kilka spotkań przygotowawczych z terapeutą, koncentrując się na pytaniach dotyczących życia po śmierci, relacji rodzinnych i potrzeby uwolnienia się od roli „zadowalacza innych” (Bilefsky, 2020; VICE, 2021).
Podczas pierwszej sesji, w październiku 2019 roku, przyjęła około 3 gramów psylocybiny. Leżąc na łóżku z opaską na oczach i słuchając specjalnie przygotowanej muzyki, doświadczyła intensywnych wizji – od kalejdoskopowych kolorów po uczucie unoszenia się w ciemnej przestrzeni. W pewnym momencie zobaczyła siebie jako więźnia z kajdanami na nadgarstkach, które następnie opadły, a drzwi celi się otworzyły. Po zakończeniu sesji poczuła, że jej lęk zniknął, a rak przestał dominować nad jej codziennym życiem (Lalonde, 2022).
Rok później zdecydowała się na drugą sesję z wyższą dawką – 5 gramów. Tym razem doświadczyła wizji swojej zmarłej babci, która prowadziła ją przez ciemność, co przyniosło jej głębokie poczucie spokoju i akceptacji. Po tej sesji zauważyła, że przestała skupiać się na potrzebie zadowalania innych i zaczęła żyć bardziej autentycznie (CTV News, 2023).
Trudności psychologiczne wynikające ze świadomości własnej śmiertelności
Osoby będące w końcowym etapie swojego życia, czy to ze względu na zaawansowany wiek czy śmiertelną chorobę, często doświadczają poważnego cierpienia psychicznego wynikającego z perspektywy nadchodzącej śmierci. Cierpienie to ma charakter egzystencjalny i wiąże się z demoralizacją, brakiem nadziei, bezsilnością, brakiem celu i sensu, utratą godności i izolacją od otoczenia (Ross, 2018). Kryzys egzystencjalny, choć spowodowany świadomością własnej śmiertelności, nie ogranicza się jedynie do lęku przed śmiercią. Kluczowe znaczenie ma to jak ta świadomość często wpływa na postrzeganie życia jako daremnego i pozbawionego sensu (Emmerich, 2024) Cierpienie egzystencjalne u pacjentów chorujących na raka powiązane jest z zaburzeniami depresyjno-lękowymi, występowaniem myśli i tendencji samobójczych, zwiększonym odczuwaniem bólu i generalnie obniżoną jakością życia (Ross, 2018).
Skąd potrzeba poszukiwania alternatywnych metod wsparcia psychologicznego?
Aktualnie stosowane oddziaływania farmakologiczne i psychologiczne ukierunkowane na zaburzenia depresyjno-lękowe u pacjentów śmiertelnie chorych, wykazują mieszaną i ograniczoną skuteczność. Pozytywne efekty leków antydepresyjnych pojawiają się z opóźnieniem, a ryzyko nawrotu jest duże, z kolei odczuwane skutki uboczne negatywnie wpływają na motywację pacjenta do współpracy z zespołem medycznym (Ross, 2018).
Odpowiedzią może być terapia z wykorzystaniem subst@ncji psych0delicznych, która stanowi swego rodzaju połączenie farmakoterapii z psychoterapią, umożliwiając jednocześnie głębokie, duchowe doświadczenie, potencjalnie zmieniające perspektywę i przywracające poczucie sensu.
Potencjał psychodelików w łagodzeniu cierpienia egzystencjalnego
W dotychczas prowadzonych badaniach najczęstszą grupą badanych były osoby chorujące na raka. W USA zakończone już zostały badania drugiej fazy FDA, w których wykorzystywano pojedynczą dawkę psylocybiny. Łącznie we wszystkich trzech badaniach udział wzięły 92 osoby z śmiertelnym lub poważnie zagrażającym ich życiu nowotworem. Wyniki tych badań wykazały szybką, istotną i trwałą poprawę (do kilku miesięcy), jeżeli chodzi o objawy lęku i depresji, a także cierpienie egzystencjalne i ogólną jakość życia. W dwóch badaniach pozytywne skutki terapii wspieranej psylocybiną były skorelowane z doświadczeniem mistycznym, które pełniło rolę częściowego mediatora (Ross, 2018). Z czego może wynikać taka zależność?
Lęk i depresja u osób w końcowym etapie życia wynika w dużej mierze z cierpienia egzystencjalnego spowodowanego zbliżającą się śmiercią. Perspektywa końca życia wywołuje lęk przed samym procesem umierania jako czymś nieznanym i z dużym prawdopodobieństwem nieprzyjemnym. Dochodzi do tego jeszcze obawa przed tym, co będzie potem, która pojawia się u każdego niezależnie, czy wierzy w życie po śmierci czy nie. Sama depresja z kolei może być związana poczuciem utraty wszystkiego z czym dana osoba się utożsamiała, co było dla niej w życiu ważne i co nadawało sens jej egzystencji.
Transformacyjny potencjał śmierci ego i doświadczeń mistycznych
Subst@ncje psychodeliczne są znane z tego, że potrafią wywołać stany mistyczne, które doświadczane są jako zjednoczenie z całym wszechświatem, czemu towarzyszą silne, pozytywne emocje. Stany te często związane są z doświadczeniem tak zwanej śmierci ego, w trakcie której ma się wrażenie jakby faktycznie się umierało, podczas gdy w rzeczywistości tymczasowo umiera jedynie przywiązanie do własnej tożsamości, co umożliwia zanik granic między ja i światem zewnętrznym. Prowadzi to do wniosków, że skoro straciłem wszystko to czym myślałem, że jestem, a mimo to dalej istnieję, w rzeczywistości jestem czymś więcej. Skutkuje to zmniejszeniem lęku przed śmiercią, ale też poszerzeniem perspektywy na aktualne życie (Li i Wang, 2025).
Wpływ śmierci ego na aktywność sieci DMN
Wiele wskazuje na to, że śmierć ego prowadzi do osłabienia aktywności sieci połączeń w mózgu, znanej jako Default Mode Network. DMN to centrum naszego "ja narracyjnego", czyli tożsamości zbudowanej wokół historii, którą o sobie opowiadamy. DMN to centrum naszego "ja narracyjnego", czyli tożsamości zbudowanej na utrwalonych przekonaniach (historiach) na swój temat (Raichle, 2015). Na podstawie relacji osób śmiertelnie chorych, które doświadczyły śmierci Ego, można wskazać na trzy główne obszary pozytywnych zmian. Pierwszy to redukcja lęku, dzięki doświadczeniu śmierci jako czegoś wyzwalającego (Ross i in., 2016). Drugi to zmiana priorytetów - większe skupienie na relacjach, wdzięczności, tu i teraz, jako bezpośredni efekt osłabienia nadmiernego skupienia na sobie (Belser i in., 2017). I wreszcie akceptacja śmierci: „To nie tyle ja umrę — po prostu coś się przemieni. Coś większego trwa” (Griffiths i in., 2016)
Chorzy, którym terapia psych0deliczna pomogła udźwignąć ciężar choroby, zwracali uwagę również na katartyczny efekt doświadczenia psych0delicznego, które zburzyło ściany jakie zbudowali wokół siebie po usłyszeniu diagnozy. Dzięki uwolnieniu skumulowanych negatywnych emocji byli oni w stanie spojrzeć na swoje życie i chorobę w bardziej obiektywny sposób (White i in., 2023).
Różnice między terapią psychodeliczną i „klasyczną” terapią
Klasyczna interwencja zazwyczaj opiera się na farmakoterapii (najczęściej leki z grupy SSRI) w połączeniu ze wsparciem psychologicznym. Jej głównym celem jest redukcja objawów lęku i depresji, w czym mają pomóc za równo leki jak i rozmowa koncentrująca się na przekonaniach pacjenta. Podczas, gdy klasyczne podejście dąży do stopniowego oswojenia się z lękiem, terapia psychodeliczna umożliwia bezpośrednią konfrontację z jego źródłem (Griffiths i in., 2016). W ten sposób różnice to opisuje chorujący na raka Thomas Hartle, który podobnie jak Laurie Brooks, dzięki wsparciu organizacji TheraPsil, mógł być poddany terapii z wykorzystaniem psylocybiny:
„To było jak wyjęcie lęku z mojego systemu. Już go nie potrzebuję. Nie chodziło o to, że nie umrę – tylko o to, że nie boję się już tej śmierci. Życie z lękiem nie jest lepsze niż śmierć bez niego.”
„To nie było jak wzięcie leku, który ucisza objawy. To było jak odkrycie, że nie muszę już ich nosić.” (TheraPsil, 2020).
Wykorzystanie psych0delików w różnych tradycjach duchowych.
Wykorzystanie subst@ncji psych0delicznych jako narzędzia do eksploracji tajemnic życia i śmierci nie jest czymś nowym i ma głębokie korzenie w wielu różnych tradycjach kulturowych i duchowych, które wykorzystywały je między innymi po to, by przygotować się na własną śmierć. Idea ta jest chociażby obecna w Tybetańskiej Księdze Umarłych. Więcej na temat tego, w jaki sposób różne kultury wykorzystywały psychodeliki w swoich rytuałach możecie przeczytać w artykule Gustawa:
Podsumowanie
Psych0deliki, takie jak psylocybina, wykazują obiecujący potencjał w łagodzeniu cierpienia egzystencjalnego u osób znajdujących się w końcowym etapie życia. Badania wskazują, że ich działanie może przyczynić się do zmniejszenia lęku i depresji poprzez wywoływanie głębokich, często mistycznych doświadczeń, które zmieniają sposób postrzegania śmierci.
Bibliografia
Belser, A. B., Agin-Liebes, G., Swift, T. C., Terrana, S., Devenot, N., Friedman, H. L., Guss, J., Bossis, A. P., & Ross, S. (2017). Patient experiences of psilocybin-assisted psychotherapy: An interpretative phenomenological analysis. Journal of Humanistic Psychology, 57(4), 354–388. https://doi.org/
Emmerich, N. (2024). Responding to existential distress at the end of life: Psychedelics and psychedelic experiences and/as medicine. Neuroethics, 17(3), 37.
Griffiths, R. R., Johnson, M. W., Carducci, M. A., Umbricht, A., Richards, W. A., Richards, B. D., Cosimano, M. P., & Klinedinst, M. A. (2016). Psilocybin produces substantial and sustained decreases in depression and anxiety in patients with life-threatening cancer: A randomized double-blind trial. Journal of Psychopharmacology, 30(12), 1181–1197. https://doi.org/
Li, H., & Wang, X. (2025). Exploring End-of-Life Experiences and Consciousness through the Lens of Psychedelics. ACS Pharmacology & Translational Science.
Raichle, M. E. (2015). The brain’s default mode network. Annual Review of Neuroscience, 38, 433–447. https://doi.org/
Ross, S., Bossis, A., Guss, J., Agin-Liebes, G., Malone, T., Cohen, B., Mennenga, S. E., Belser, A., Kalliontzi, K., Babb, J., Su, Z., Corby, P., & Schmidt, B. L. (2016). Rapid and sustained symptom reduction following psilocybin treatment for anxiety and depression in patients with life-threatening cancer: A randomized controlled trial. Journal of Psychopharmacology, 30(12), 1165–1180. https://doi.org/
Ross, S. (2018). Therapeutic use of classic psychedelics to treat cancer-related psychiatric distress. International Review of Psychiatry, 30(4), 317-330.
TheraPsil. (2020). Thomas Hartle Becomes First Canadian to Legally Use Psilocybin-Assisted Therapy.
White, C. M., Weisman, N., & Dalo, J. (2023). Psychedelics for patients with cancer: A comprehensive literature review. Annals of Pharmacotherapy, 57(9), 1062-1075.
Magic Mushrooms May Help People with Terminal Cancer | RD.ca
Given a Year To Live, She Turned to Shrooms and Canada Allowed It
Vancouver News – Local Breaking, Weather and Traffic – CTV News Vancouver